قرار ملاقات

روزنامۀ شخصی و آنلاین علی پیام

نقد مقاله پروفسور رهین

 نقد مقاله آقای پروفیسور رهین با عنوان "یک پژوهش تازه درباره اجداد و تبار امام ابوحنیفه"

 

علی پیام / کابل، 30/7/1388- 21/10/2009

 

امروز که روزنامه ماندگار (26 میزان 1388) را ورق می زدم، چشمم به صفحه هفتم این روزنامه، به عنوان جذابی به نام "پک پژوهش تازه درباره اجداد و تبار امام اعظم ابوحنیفه (رح)" از آقای پروفیسور رهین افتاد. این مقاله را با اشتیاق خواندم. برای این که اثر یک پروفیسور را می خواندم. اما وقتی که منابع و مأخذ و رفرنس مقاله را مرور کردم. تعجب کردم. و یک باره شک کردم که شاید اشتباه شده باشد. شاید مقاله اشتباهی چاپ شده باشد. شاید این منابع و مأخذ مال مقاله علمی پروفیسور افغانستانی نباشد. سپس تصمیم گرفتم که با عرض پوزش از پروفیسور رهین مقاله اش را نقد کنم و نقد را در معرض دید عموم خوانندگان قرار بدهم. البته با ذکر این موضوع که نشر این نقد در امتیاز وبلاگ قرار ملاقات می باشد. ذکر بدون منبع مجاز نیست.

نکته قابل توجه دیگر این که این نقد توجه به نقد ساختاری مقاله دارد و وارد محتوای مقاله نخواهد شد. بدیهی است وقتی که منابع مورد استفاده مقاله زیر سؤال برود، محتوای مقاله نیز سست خواهد شد.

برای این که شما را شریک ضعف و سستی مقاله نامبرده کنم، توجه شما را به منابع مقاله آقای پروفیسور رهین معطوف می دارم.

منابع و مأخذ مقاله آقای پروفیسور رهین

1-امام علی رحمان، رئیس جمهور جمهوری تاجکستان، امام اعظم و هویت ملی، گوگل، 1387

2-مختصری از زندگی امام اعظم ابوحنیفه، گوگل، آگست، 2009

1-احمد صیام رؤفی، نگاهی به شخصیت امام ابوحنیفه، گوگل

2-فرمان امام علی رحمان، سال 2009، سال امام اعظم در تاجکستان، گوگل

1-ابوحنیفه شاگرد جعفر، گوگل

2-رقابت ابوحنیفه با یوزارسیف در تاجکستان، گوگل، 1388

1-القاعده مرقد امام ابوحنیفه را انفجار می دهد، گوگل

2-سهراب ضیاء از لنین تا امام اعظم، گوگل

1-سمینار علمی امام اعظم ابوحنیفه یافت، شبکه اطلاع رسانی افغانستان، گوگل

2-حافظ سراج الدین خسروی، آشنایی با امام اعظم در تاجکستان، گوگل

1-محمد اکرم شریعتی، امام ابوحنیفه فقیه و متکلم، گوگل

2-استاد محمد صابر، امام ابوحنیفه و اوضاع زمانش، گوگل

1-اداکتر محمد حسین امیر اردوش، اعلان سال امام اعظم در تاجکستان، گوگل

2-سخی صارم، امام اعظم ابوحنیفه، ماهنامه حبیب الاسلام، اسد 1387، ص4

همان طوری که ملاحظه می کنید، نویسنده مقاله ادعای تازگی در کار خود کرده است. هر کسی که باشد با دیدن عنوان عظمای پروفیسوری و تماشای عنوان پژوهش تازه ترغیب می شود که مقاله را بخواند تا ببیند که پروفیسور چه تازگی در کار خود دارد و چه چیزی نوی را در اثر عالمانه خود ارزانی داشته است.

اما وقتی که به لیست منابع و مأخذ توجه می کنید، ملاحظه می کنید که کلیه منابع و مآخذ مقاله جناب رهین موتور جستجوی اینترنتی "گوگل" Google.com می باشد. با مشاهده عدم دقت و عدم پیروی از اصول معیاری تحقیق بر خواننده ملال عارض خواهد شد.

یک اثر، زمانی در مورد سوژه مربوط به مستندات تاریخی اثر علمی است که منابع و مصادرش از مصادر و منابع نخستین باشد. و مؤلفش  و ناشرش معتبر باشد. و منابع و مأخذ، اعتبار و یا ارزش علمی داشته باشد. زیرا که در دانش روش تحقیق اصل، اعتبار و ارزش علمی منابع است. علما و دانشمندان و اهل تحقیق، هرگاه اثری را به دست بگیرد، ابتدا منابع و مأخذش را ملاحظه می کند. اگر منابع و مأخذ کم مایه و یا معتبر نبود، دورش می اندازد. هر پژوهشگر اهل نظر به خوبی آگاه است که منبع و رفرنس دادن به امام علی رحمان امر غریب و عجیببی است. و فورا این پرسش در ذهن خواننده پیدا می شود که مگر امام علی رحمانف در کجای منابع و مصادر نخستین قرار دارد؟ تا زندگی حضرت امام ابوحنیفه را به آن استناد کرد؟

 

به طور مثال خواننده انتظار دارد که آقای پروفیسور رهین کدام نسخه خطی کتاب معاصر امام ابوحنیفه رحمت الله علیه را از کدام کتابخانه معتبر و کدام دانشگاه معتبر پیدا کرده است. و یا حداقل منابع تازه و دست اول را از کدام جایی یافته است نه این که رفرنس محقق موتور جستجوی گوگل باشد و یا اما علی رحمانف رئیس جمهور فلان کشور.

همچنین سؤال بعدی این است که مگر سخن هر نفری ملاک ارزش و اعتبار است؟ که نویسنده مقاله مقاله اش را مستند به سخن آقای سهراب ضیا کرده است؟ آقای سهراب ضیا کیست؟ و چرا کتابش با تمام مشخصات: ناشر، سال طبع، شماره صفحه ذکرنشده است؟

در منبع شماره ششم، اقای رهین به منبع علمی تحت عنوان "رقابت ابوحنیفه با یوزارسیف در تاجکستان، گوگل، 1388" استناد کرده است. جای سؤال است این که مگر چه فرق است بین اثر علمی و معتبر و سریال تلویزیونی یوسف پیامبر (یوزارسیف) ساخته جمهوری اسلامی ایران که آقای رهین در منبع شماره 6 به آن رفرنس و یا ارجاع داده است؟ در حالی که یوزارسیف اثر هنری تلویزیونی عامه پسند است، بر یک پروفیسور عیب است که به عنوان پروفیسور مقاله را به آن ارجاع بدهد.

کار تحقیقی و علمی در عین حالی که از نظر ساختاری دارای تکنیک های منسجم و تعریف شده و استندرد است، از لحاظ ماهوی نیز دارای ارزش های اعتباری خودش است.

از مهم ترین عناصر اثر تحقیقی، اعتبار سنجی یا حجت یابی اطلاعات و داده هاست. که این اعتبار سنجی دو قسم می باشد:

قسم اول- اعتبار سنجی سندی. این قسم عبارتند از مؤلف، واسطه و نسخه. قسم دوم- اعتبار سنجی محتوایی. این قسم عبارتند از عدم مخالفت با مسلمات و عدم مخالفت با عقل. همچنین اثر علمی و تازه باید دارای تشخیص مسئله پژوهشی باشد. بعلاوه این که لازم است تا اثر علمی و پژوهشی دارای پیشینه تحقیق نیز باشد. بخصوص از نظر منابع، لازم است تا یک اثر، از منابع علمی و شناخته شده و مجلات علمی و یا رساله های آکادمیک و منابع مرجع و دایرت المعارف های معتبر و بویژه کتاب های که از سوی انتشارات معتبر و مجلاتی که از سوی نهادهای علمی معتبر نشر شده باشد. بخصوص یکی از شرایط اثر علمی ای که برای تحقیق لازم است مصادر اصلی از سوی بنیادها و انتشارات معتبر منتشر شده باشد. نه این که مانند آقای رهین مقاله اش را به وبسایت موتور جستجوی "گوگل" Google.com استناد بدهد.

از یک پژوهشگر و محقق و پروفیسور انتظار و توقع می رود که مقاله اش از لحاظ ساختاری موجه و ساختارمند باشد. از آقای رهین بعید است که مقاله اش را بدون ساختار استندرد آن هم در سمینار تحقیقی بین المللی ارائه کند.

از جمله دیگر مشکلات مقاله آقای رهین، چاپلوسی بیش از حد در متن مقاله است. و همچنین توجه و تکرار روی کلمه تاجیکان و تاجیک نیز عیب است. سؤال بعدی خلق می شود این که اگر امام ابوحنیفه ارتباط با تاجیک ها پیدا کند چه لطافتی در فقه اسلامی به وجود خواهد آمد؟ در مورد کرنش های بسیار در متن مقاله به امام رحمانعلی اف تعجب هر خواننده ای را برمی انگیزد.

در حالی که اثر تازه و علمی آن هم از سوی یک دانشمند و پروفیسور بعید است که کرنش و چاپلوسی دربرابر شخص خاص باشد. بعلاوه محقق باید گاهی مقاله اش را بر مبنای فرضیه تحقیق استوار بسازد و انتظاری که از مقاله آقای رهین می رفت همین بود که مقالهاش را بر فرضیه تحقیق باید عیار می کرد. محقق محترم در متن مقاله اش به دایرت المعارف "وکی" استناد کرده است. معلوم نیست که این دایرت المعارف چه است و ناشرش کیست و مؤلفین آن چه افرادی هستند و از سوی کدام نهاد ارزشمند علمی نشر شده است؟

لازم به یادآوری است این که به گفته روزنامه ماندگار این مقاله در سمینار بین المللی امام ابوحنیفه در کشور تاجکستان ارائه و قرائت شده است.

امید است که کارهای علمی و تحقیقی هم وطنان ما روشمند و قاعده شود باشد تا بتوان سیالداری کرد. نه این که پای شان چوبین بود و نتوان در میدان کارزار بیرون کرد. با پوزش از آقای پروفیسور رهین که امید است این حقیر را از زبان درازی زیاد ببخشاید. به قول معروف، از کوچک ها لخشیدن و از بزرگ ها بخشیدن. و من الله التوفیق.

منبع:

1. روزنامه ماندگار، مورخه 26 میزان 1388

 

لینک صفحه